هر کسی دارای استعدادهای ذاتی و منحصر به فردی است که او را از دیگران متمایز می کند. شناسایی و تشخیص درست استعدادها و توانمندی های شخص، باعث می شود که او در کمترین زمان و با کمترین میزان تلاش بهترین عملکرد را داشته باشد. چارلز دوهیگ در کتاب قدرت عادتها خاطرنشان میکند که وقتی در یک حوزه استعداد داریم یعنی به صورت بالقوه، شبکهی عصبی برای آن حوزه در مغز ما وجود دارد. با شناخت و به کارگیری استعدادها، این شبکههای عصبی فعال میشود. هرچقدر کشف استعداد در سنین پایینتر اتفاق بیافتد، رسیدن به موفقیت سریعتر و آسان تر خواهد بود. در این مقاله با ما همراه شوید تا به درک درستی از استعداد و استعدادیابی برسید.
استعدادیابی چیست؟
سرعت یادگیری اشخاص در یک مهارت جدید، ساده ترین تعریف از استعداد است. تعاریف بسیار زیادی در رابطه با استعدادیابی در علوم روانشناسی وجود دارد و هرکدام به نحوی سعی دارند که تمامیت استعداد را بیان کنند. دقت کنید که استعداد، تمام چیزی که شما برای موفقیت لازم دارید نیست. استعدادیابی و کشف استعداد بخشی از مسیر موفقیت را روشن می کند. در زمینه استعداد، هیچ تقسیمبندی وجود ندارد. یعنی به هیچ عنوان تقسیمبندی به دو گروه بیاستعداد و بااستعداد نداریم. همانطور که از آلبرت انیشتین نقلشده که « همهی افراد بااستعداد هستند، اما اگر شما یک ماهی را بر اساس تواناییاش در بالا رفتن از درخت بسنجید، آن ماهی تمام عمرش را بر این باور خواهد گذارند که یک بیدست و پای احمق است.» بنابراین توانایی هر کسی با توجه به چیزی که در آن حوزه استعداد دارد، با کس دیگری که در حوزه ی دیگری استعداد دارد، کاملا متفاوت است. برای مثال شخصی را در ذهن تصور کنید که همه او را یک شخص بااستعداد در زمینه موسیقی میشناسند. اگر به دقت به این شخص نگاه کنید، متوجه خواهید شد که او برای یادگرفتن یکی از نتهای موسیقی فقط چند ساعت تمرین لازم دارد. در صورتی که اشخاص معمولی بااستعداد معمولی در موسیقی، مدت زمان بیشتری و شاید حتی چند روز را برای همین نت موسیقی صرف کنند.
اهمیت آغاز استعدادیابی از کودکی
کودکی مهم ترین دوره ی زندگی هر شخص است چرا که در این مقطع از زندگی، مغز در بالاترین سطح انعطاف پذیری و یادگیری قرار دارد. در کودکی الگوهای رفتاری و شناختی شخص به سرعت شکل می گیرد و جهت گیری های آینده در حال تثبیت شدن است. شناسایی و پرورش به موقع استعدادها در کودکی، تاثیرات عمیقی بر رشد اعتماد به نفس، انگیزه ی درونی و رضایت شخص از زندگی دارد. تحقیقات نشان داده است کودکانی که زودتر با توانمندی های خود آشنا می شوند و استعدادهایشان کشف می شود، در مراحل زندگی اعم از تحصیل و شغل، تصمیمات درست تری اتخاذ کرده و به موفقیت می رسند.
تفاوت استعداد با علاقه و مهارت چیست؟
استعداد، توانایی ذاتی در یک حوزه ی خاص است و علاقه نوعی گرایش احساسی نسبت به یک فعالیت است که می تواند پایدار یا گذرا باشد. مهارت هم تمرین و در یک حوزه ی خاص است که باعث یادگیری می شود. به عنوان مثال ممکن است کودکی به موسیقی علاقه داشته باشد ولی در زمینه ی دیگری استعداد داشته باشد. پس تشخیص درست استعداد از علاقه و مهارت، نیازمند روش های علمی و استعدادیابی است.
مزیتهای استعدادیابی چیست؟
استعدادیابی مزایای فراوانی دارد که باعث می شود شخص در مسیری درست قرار بگیرد و زودتر به موفقیت برسد. از مزایای استعدادیابی به موارد زیر می توان اشاره کرد:
احساس رضایت از زندگی و هدفمندی
اگر هر انسانی استعدادها و توانمندی هایش را بشناسد، مسیر و هدف درست را انتخاب میکند و در نتیجه زودتر به موفقیت میرسد.
تاثیر بر روی آینده ی شغلی
اگر استعدادیابی دانشآموزان با روش درست انجام شود و انتخاب رشته تحصیلی براساس استعداد، علاقه، تیپ شخصیتی و توانمندیهایشان باشد، آنها در آینده و در زندگی شغلی خود موفق خواهد بود. استعدادیابی شغلی باعث میشود هر فرد در سازمان بتواند در حوزهای فعالیت کند که در آن استعداد و توانمندی دارد و به آن علاقهمند است.
بالا رفتن راندمان کاری
اگر افراد براساس علایق، استعدادها و تیپ شخصیتی خود مشغول به کار باشند، راندمان کاری بالاتری خواهند داشت و در نتیجه استعدادیابی شغلی هم برای افراد و هم برای سازمانها مفید است.
افزایش اعتماد به نفس
وقتی کسی در کاری استعداد دارد و در آن کار موفق است، عزت نفس و اعتماد به نفسش افزایش پیدا می کند.
داشتن خلاقیت بیشتر
استعدادها اغلب شامل خلاقیت هستند و پیشرفت خلاقیت می تواند مهارت های حل مسئله را بهبود بخشد و به شخص کمک کند خارج از چارچوب فکر کند.
چرا شناخت استعدادها برای موفقیت ضروری است؟
بسیار دیده ایم که افراد زیادی با اینکه سال ها تلاش می کنند و مهارت های جدیدی یاد می گیرند و مسیرهای مختلفی را امتحان میکنند ولی باز به نتیجه نمی رسند و موفق نمی شوند. مشکل آن ها کم کاری و تلاش نکردن نیست، بلکه آنها مسیر درست را انتخاب نکرده اند و استعدادشان کشف نشده است. کسانی که استعدادهایشان را می شناسند، اولا سریع تر یاد می گیرند پس در نتیجه زمان زیادی را از دست نمی دهند. دوما آنها وقتی که در راهی قدم برمی دارند که در آن راه استعداد دارند، عملکرد بهتری هم خواهند داشت و چیزهای تازه خلق می کنند. سوما کاری را که انجام می دهند، از انجامش لذت می برند و اعتماد به نفس و رضایت بیشتری از زندگی و کارشان دارند.
چرا بسیاری از افراد استعدادهای خود را کشف نمیکنند؟
چرا با وجود اینکه هر شخص استعدادهای منحصر به فردی دارد ولی گاهی اوقات هیچ یک از آن ها را کشف نمی کند و این باعث می شود که استعدادهایشان سرکوب شود؟
باورهای اشتباه دربارهی استعداد و تصورات غلطی که مانع پیشرفت میشوند
بعضی از اشخاص استعداد خود را کشف نکرده و باورهای اشتباهی در مورد استعداد دارند. مثلا می گویند "من هیچ استعدادی ندارم" و یا اینکه "اگر در کاری خوب نیستم، پس استعدادش را ندارم" و یا اینکه "تنها راه موفقیت، داشتن یک استعداد خارق العاده، تنها راه موفقیت است". چگونه می توانیم این باورهای غلط را تغییر دهیم؟
باید همیشه استعداد را به عنوان یک قابلیت دید که می توان آن را رشد داد. به جای تمرکز روی نداشتن استعداد خاص، روی توسعه ی مهارت های مرتبط با استعداد ذاتی کار کرد. مثلا بسیاری از افراد فکر می کنند که برای نویسندگی، باید از کودکی استعداد در نوشتن داشت در حالی که بسیاری از نویسندگان بزرگ، با تجربه و تمرین به نویسندگی رسیده اند. پس برای کشف استعداد، باید باورهای محدود کننده را کنار گذاشت و قابلیت ها را در خود توسعه داد تا به موفقیت رسید.
تأثیر محیط و خانواده
بسیاری از استعدادها در دوران کودکی شکل می گیرند اما متاسفانه ممکن است توسط خانواده، معلمان یا جامعه سرکوب شوند. مثلا ممکن است خانواده ای از دوران کودکی به فرزندشان القا کنند که موفقیت فقط در مسیرهای خاصی مثل پزشکی یا مهندسی است. در این موارد استعدادهای دیگر فرزند نادیده گرفته می شود و یا اینکه بسیاری از کودکان یا نوجوانان به دلیل عدم حمایت خانواده، از دنبال کردن استعداد خود منصرف شوند. پس ترس از عدم پذیرش، باعث می شود که افراد استعدادهای خود را پنهان کنند.
پس اگر شخص احساس می کند که استعدادهایش نادیده گرفته شده، باید بدون توجه به انتظارات خانواده و دیگران، مسیر درست خود را پیدا کند و به استعدادهایش ارزش دهد و برای پرورش آن اقدام کند حتی اگر دیگران آن را مهم ندانند. پس نباید اجازه داده شود تا تاثیرات محیطی اعم از خانواده، معلمان، اطرافیان و ... شخص را از کشف و پرورش استعدادهایش دور کند.
نقش سیستم آموزشی
سیستم آموزشی سنتی بیشتر روی هوش ریاضی و زبانی تمرکز دارد و کمتر به کشف استعدادهای منحصر به فرد اشخاص اهمیت می دهد. دانش آموزان باید فقط مطابق یک الگوی از پیش تعیین شده عمل کنند و اصلا فرصتی برای کشف استعدادهای خلاقانه ی خود نداشته باشند. در سیستم آموزشی سنتی بسیاری از استعدادهای کاربردی مثل کارآفرینی، رهبری، خلاقیت و تفکر استراتژیک نادیده گرفته می شود و شخص باید خدش مسئولیت کشف استعدادهایش را برعهده گیرد و خارج از چارچوب سیستم آموزشی، چیزهای دیدی یاد بگیرد و از دوره ها و منابع جدید برای کشف استعدادهایش کمک بگیرد.
نداشتن تجربه و آزمون و خطا
به قول سعدی تا مرد سخن نگفته باشد، عیب و هنرش نهفته باشد. چرا بسیاری از افراد استعدادهایشان کشف نمی شود؟ به دلیل اینکه هیچ وقت چیزهای جدید را امتحان نمی کنند. اگر انسان همیشه در یک محیط ثابت بماند و چیزهای جدید کشف نکند، یحتمل استعدادهایش را هم نمی تواند کشف کند. برای کشف استعداد باید فعالیت های جدید را امتحان کرد تا زودتر به موفقیت رسید.
پنج اشتباه که باعث می شود استعدادها شکوفا نشوند
همانطور که گفته شد برای رسیدن به موفقیت زودتر، باید استعدادها را کشف کرده ولی بسیاری از افراد با یکسری اشتباه، نه تنها استعدادهای خود را سرکوب می کنند، بلکه گاهی اوقات بدون اینکه متوجه باشند، در مسیر اشتباهی قرار می گیرند و فرصت های مهمی را در زندگی از دست می دهند. در این قسمت پنج اشتباهی را که باعث از بین رفتن استعدادها می شوند را بررسی می کنیم.
مقایسه خود با دیگران
یکی از بدترین و رایج ترین اشتباهاتی که باعث از بین رفتن استعدادها در افراد می شود، مقایسه کردن خودشان با دیگران است. هر فردی استعدادهای منحصر به فردی دارد که کس دیگری ندارد. این مقایسه فقط باعث سرخوردگی می شود. برای دوری کردن از این اشتباه، باید روی رشد شخصی متمرکز شد، نه موفقیت دیگران. به جای مقایسه ی خود با دیگران باید از آنها الهام گرفت. هر فردی استعدادهای منحصر به فردی دارد که باید آنها را پرورش دهد.
نادیده گرفتن علایق و انگیزههای درونی
بیشتر افراد به دلیل فشارهای خانواده و اجتماع، مسیرهایی را انتخاب می کنند که هیچ علاقه و استعدادی در آن ندارند. این اشتباه باعث می شود که فرد با وجود سخت کوشی، هیچ گاه موفق نشود و هیچ گاه احساس رضایت نکند. برای دوری از این اشتباه باید به ندای درونی گوش داد و میان علاقه و استعداد تعادل ایجاد کرد.
تمرکز بیش از حد روی مهارتهای غیرمرتبط
بیشتر افراد سال ها از وقت خود را صرف یادگیری مهارت هایی می کنند که هیچ ارتباطی با استعدادشان ندارد و در آخر هم زمان را از دست داده اند و از مسیر درست دور شده اند. یادگیری مهارت های اشتباه باعث می شود که فرد از استعدادهای اصلیش دور شود و آن ها بدون استفاده بمانند و مسیر خسته کننده شود. برای دوری از این اشتباه باید روی مهارت هایی تمرکز کرد که با استعدادهای ذاتی هماهنگ است.
ترس از تغییر مسیر و تجربههای جدید
خیلی از افراد به دلیل ترس از شکست، مدت زمان زیادی را در مسیری که برایشان مناسب نیست، باقی می مانند. این کار باعث می شود که استعدادهای آنها کشف نشده و به دست فراموشی سپرده شود. تغییر مسیر ممکن است سخت باشد اما در بلندمدت باعث رسیدن به موفقیت خواهد شد. بنابراین از تجربه کردن چیزهای جدید نباید ترسید. تغییر مسیر به معنی از دست دادن همه چیز نیست بلکه به دست آوردن تدریجی موفقیت است.
بی توجهی به مشاوره
یک اشتباه بزرگ افراد این است که همیشه فکر می کنند خودشان به تنهایی می توانند همه چیز را کشف کرده و به موفقیت برسند. در صورتی که یک مشاور خوب می تواند استعدادها را از زوایای دیگر ببیند و از خطاها جلوگیری کند. برای پیدا کردن یک مشاور خوب که بتواند استعدادها را کشف و مسیر موفقیت را نشان دهد، باید به مراکز استعدادیابی مراجعه کرد.
مراکز استعدادیابی چیست؟
مرکز استعدادیابی جایی است که با هدف شناسایی، پرورش و هدایت تواناییها و استعدادهای بالقوه افراد، بهویژه کودکان و نوجوانان، فعالیت میکند. این مراکز تلاش میکنند تا فراتر از نمرههای درسی یا قضاوتهای سطحی، به شناخت عمیقتری از ویژگیهای ذهنی، شخصیتی، هیجانی و مهارتی هر فرد برسند. هدف اصلی مرکز استعدادیابی این است که هر انسان مجموعهای از توانمندیهای منحصربه فردی دارد که اگر به درستی کشف شوند، میتوانند مسیر زندگی تحصیلی، شغلی و حتی فردی او را به شکل مثبت تغییر دهند.
در مراکز استعدادیابی معمولاً از ابزارهای مختلفی مانند آزمونهای روانشناختی، تستهای هوش و خلاقیت، بررسی علایق، مشاهده رفتار، مصاحبه و ارزیابی عملکرد عملی استفاده میشود. هدف از این کارها این است که مشخص شود شخص در چه زمینههایی استعداد بیشتری دارد. برای مثال در حوزههای علمی، هنری، ورزشی، فنی، اجتماعی یا کارآفرینی. برخلاف تصور بیشتر اشخاص، استعداد فقط به معنی هوش تحصیلی بالا نیست، بلکه میتواند شامل مهارتهای ارتباطی، رهبری، حل مسئله، خلاقیت، تواناییهای بدنی یا حتی حساسیتهای عاطفی و اجتماعی باشد.
در مرحله ی بعد پس از شناسایی استعدادها، مراکز استعدادیابی معمولاً برنامههایی برای پرورش استعداد فرد ارائه میدهند. این برنامهها میتوانند شامل کلاسهای آموزشی تخصصی، کارگاههای مهارتآموزی، مشاوره تحصیلی و شغلی، طراحی مسیر رشد فردی و حتی راهنمایی خانوادهها باشند. همان طور که گفته شد نقش خانواده در مسیر استعدادیابی بسیار مهم است، زیرا حمایت و درک درست والدین میتواند باعث شکوفایی استعدادها شود و فشار یا انتظارات نادرست ممکن است مانع رشد آنها گردد.
به طور کلی، مرکز استعدادیابی کمک میکند تا افراد خودشان را بهتر بشناسند، با تواناییهای واقعیشان آشنا شوند و انتخابهای آگاهانهتری برای آینده خود داشته باشند. این مراکز میتوانند از اتلاف وقت و انرژی در مسیرهای نادرست با توانمندیهای فرد جلوگیری کنند و زمینهای فراهم کنند تا هر شخص در مسیری حرکت کند که بیشترین رضایت، موفقیت و را برای او به همراه داشته باشد.
بازی های استعدادیابی چیست؟
بازی های استعدادیابی نوعی از بازی ها هستند که کودک را در بازی درگیر می کنند. وقتی که کودک شروع به گذراندن وقت با بازی های استعدادیابی می کند، مهارت ها، توانمندی ها و استعدادهایش تا حدود زیادی شناسایی می شود. این بازی ها باعث می شود خلاقیت کودک فعال شود. این بازی ها در مهدکودکها و یا مراکز استعدادیابی، تحت نظر مشاورین انجام می شود.
تاثیر بازی های استعدادیابی بر کودکان
انجام بازی های استعدادیابی در کودکان باعث توسعه ی مهارت حل مسئله می شود، استعدادهای کودکان شناسایی می شود و هوش فردی و اجتماعیشان تقویت می شود. بازی های استعدادیابی کودکان را مجبور به فکر کردن می کند. در این بازی ها کودکان تشویق می شوند تا مسائل را حل کرده و به مرحله ی بعدی بروند. این فعالیت ها کودکان را برای مقابله با چالش های بزرگ تر و حل مسائل پیچیده تر آماده می کند و خلاقیتشان را پرورش می دهد. همچنین بازی های استعدادیابی باعث شناخت والدین از توانایی های کودکان می شود که می توان با شناخت توانایی های کودک، استعدادش را کشف کرد و در مسیر درست هدایت کرد. یکی دیگر از مزایای بازی های استعدادیابی، تقویت مهارت اجتماعی کودکان است. در این نوع از بازی ها مهارت کار گروهی و همکاری در کودکان تقویت می شود.
انواع بازی های استعدادیابی در کودکان
بازی ها می توانند راهنمای خوبی برای کشف استعداد کودکان باشند. در این میان نقش مشاور و والدین به عنوان مشاهده گر بسیار مهم است. آنها باید با در نظر گرفتن تمام حرکات، رفتار کودک، علایق و استعداد آنها را کشف نمایند. مهم ترین و بهترین بازی های استعدادیابی کودکان به شرح زیر است:
پازل ها
پازل ها یا جورچین ها یکی از بازی های بسیار خوب برای تقویت قدرت تفکر و تحلیل کودکان است. در این بازی کودک به سمت حل مسئله می رود.
بازی های نقش
بازی های نقش بازی هایی هستند که کودک با استفاده از قدرت تخیلش خود را در موقعیت دیگری تصور می کند. این نوع از بازی استعداد نقش آفرینی کودکان را به وضوح آشکار می سازد.
بازی های پرسش و پاسخ
بازی هایی هستند که باعث می شود کودک فکر کند و پاسخ بدهد. در این نوع بازی ها مهارت گفتاری کودک تقویت شده و باعث تفکرش می شود.
بهترین مرکز استعدادیابی در کرج
مرکز استعدادیابی در کرج، مرکزی است که در آن استعدادهای کودکان و بزرگسالان با انجام یکسری تست های استعدادیابی پیدا شده و افراد را به سمت مسیر درست هدایت کرده و باعث موفقیتشان می شود. اگر به دنبال مرکز استعدادیابی کودکان در کرج و مرکز استعدادیابی بزرگسالان در کرج هستید، از صفحه ی بهترین مراکز استعدادیابی در کرج دیدن فرمایید و با توجه به شرایطتان بهترین مرکز را انتخاب نمایید.
سخن پایانی
استعدادیابی نقش بسیار بسیار مهمی در شناخت توانایی ها و استعدادهای افراد اعم از کوچک و بزرگ است که کمک می کند کودکان در آینده و بزرگسالان در جایگاهی که هستند، به موفقیت برسند. استعدادیابی توسط یکسری تست و بازی استعدادیابی در مراکز استعدادیابی انجام می شود و افراد به سمت موفقیت هدایت می شوند و مسیر درست و صحیح به آنها نشان داده می شود.